Dự kiến, ngày 3.11 tới đây sẽ diễn ra cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ. Tình thế và dự báo đang như thế nào về cuộc bầu cử lần này?
Theo thông lệ, cứ mỗi 2 năm (năm chẵn) thì Mỹ bầu cử toàn bộ Hạ viện (hạ nghị sĩ nhiệm kỳ 2 năm) và 1/3 Thượng viện (thượng nghị sĩ nhiệm kỳ 6 năm), rồi cứ mỗi 4 năm (cũng năm chẵn) thì bầu cử Tổng thống. Nên những năm chẵn có bầu cử Quốc hội như trên mà không bầu cử Tổng thống thì gọi là bầu cử giữa kỳ.
Lần này, cử tri Mỹ bầu toàn bộ 435 ghế ở Hạ viện và 35 trong tổng số 100 ghế ở Thượng viện. Lẽ ra, lần này chỉ bầu 33 ghế Thượng viện. Tuy nhiên, đầu năm 2025, Thượng nghị sĩ Marco Rubio (bang Florida) làm Ngoại trưởng, Thượng nghị sĩ JD Vance (bang Ohio) làm Phó Tổng thống Mỹ, nên trống ghế và đã được chỉ định người khác tạm thay chờ đến bầu cử lần này sẽ bầu lại. Vì thế, cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 bầu lại đến 35 chứ không phải 33 ghế ở Thượng viện.

TÌNH THẾ
Đến sát ngày bầu cử, hầu hết các khảo sát thăm dò đều bất lợi cho đảng Cộng hòa vì cử tri bức xúc với tình hình kinh tế do giá xăng cao (tác động của cuộc chiến Iran) và hàng hóa tăng giá từ ảnh hưởng chính sách thuế của Tổng thống Trump.
Mới nhất, ngày 30.10, Cook Political Report – tổ chức dự báo bầu cử phi đảng phái – công bố kết quả nghiên cứu mới nhất nhận định đảng Dân chủ đang dẫn trước trong cuộc đua vào Hạ viện để giành đa số và có thể giành tới 240 ghế để trở thành mức đa số lớn nhất kể từ năm 2009. Tất nhiên, nhận định của Cook Political Report chỉ dựa trên kết quả khảo sát và kết quả có thể khác biệt.
Cuộc bầu cử giữa kỳ lần này bầu toàn bộ 435 ghế ở Hạ viện và 35 ghế trong tổng số 100 ghế tại Thượng viện Mỹ. Vì thế, nếu chiếm 240 ghế thì đảng Dân chủ có thể kiểm soát Hạ viện với nhiều ưu thế.
Nếu giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc cả Thượng viện, phe Dân chủ dự định sẽ tiến hành các cuộc điều tra nhắm vào chính quyền Trump. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth đứng trước nguy cơ bị luận tội vì cuộc chiến Iran.

NỘI BỘ ĐẢNG CỘNG HÒA PHÂN HÓA
Cuối tháng 10, ông Neil Bush, con trai của cố Tổng thống George H.W. Bush và em trai của cựu Tổng thống George W. Bush, công khai ủng hộ ứng viên James Talarico của đảng Dân chủ trong cuộc đua làm thượng nghị sĩ đại diện bang Texas.
Bush là gia tộc đầy ảnh hưởng trong nền chính trị Mỹ suốt nhiều thập niên qua và được xem như rường cột của đảng Cộng hòa. Thế nhưng, ông Neil Bush đã công khai việc đi bỏ phiếu sớm cho cuộc bầu cử lần này với sự ủng hộ dành cho ứng viên Talarico chứ không phải ứng viên Ken Paxton thuộc đảng Cộng hòa. Lâu nay, ông Paxton được xem là một đồng minh nổi bật được Tổng thống Trump hết lòng ủng hộ.
Tuyên bố lá phiếu của mình không chỉ nhằm phản đối ứng viên Paxton, ông Neil Bush nhấn mạnh: “Tôi tin rằng Tổng thống Trump và những người đã tiếp tay cho ông ta đã gây tổn hại nghiêm trọng cho đảng Cộng hòa. Tôi lo ngại về một nền văn hóa chính trị trong đó lòng trung thành với một cá nhân được đặt lên trên lòng trung thành với nguyên tắc, và những người nắm quyền bắt đầu tin rằng họ không còn phải chịu trách nhiệm”.
Cùng gia tộc Bush, bà Barbara Bush, con gái của cựu Tổng thống George W. Bush, tháng trước đã quyên góp 2.500 USD cho một tổ chức gây quỹ ủng hộ ứng viên Talarico của Dân chủ.

Cũng tại Texas – tiểu bang chủ chốt của đảng Cộng hòa, ông Bo French, ứng viên Đảng Cộng hòa cho chức vụ Ủy viên Ủy ban Đường sắt Texas, đăng ảnh các sinh viên Ấn Độ tại một trận bóng bầu dục của Đại học Texas và bày tỏ lo ngại về sự thay đổi nhân khẩu học. Xem đó là hành động phân biệt chủng tộc, Thượng nghị sĩ John Cornyn (đảng Cộng hòa, bang Texas) đã chỉ trích ông French là “nỗi hổ thẹn của đảng Cộng hòa” và tuyên bố sẽ không bỏ phiếu cho ứng viên này. Tương tự, ông Karl Rove, cựu cố vấn của cựu Tổng thống George W. Bush, cũng công khai tuyên bố sẽ bỏ phiếu cho ứng viên của đảng Dân chủ – đối thủ của French.
Tại tiểu bang Ohio, 2 ứng viên là Vivek Ramaswamy (Cộng hòa) và Amy Acton (Dân chủ) đang cạnh tranh vị trí Thống đốc bang Ohio. Vừa qua, phía ứng viên Ramaswamy tung ra video quảng cáo cho chiến dịch tranh cử với sự xuất hiện của bà Donna Arthur chính là mẹ ruột của ứng viên Acton. Trong video, bà Arthur quy kết con gái là kẻ dối trá.
Nhưng theo AP, bà Acton cùng người anh em trai đã cắt đứt quan hệ với mẹ ruột từ lâu. Vốn dĩ, sau khi cha mẹ ly hôn, bà Acton sống cùng mẹ và người cha kế. Vào năm 1978, người cha dượng bị truy tố vì cưỡng hiếp bà Acton – khi đó mới 12 tuổi. Người cha dượng này cũng bị phát hiện đã cưỡng hiếp chính con gái nuôi của mình. Người mẹ Donna Arthur bị chính quyền tước quyền nuôi con vì bỏ bê con cái, rồi sau đó lại bị kết án liên quan tội chiếm đoạt tài sản.
Tuổi thơ bất hạnh của ứng viên Acton vẫn được công khai rộng rãi. Nên sau khi được đăng tải, video trên đã bị chỉ trích mạnh mẽ khi dẫn lời một người mẹ như Donna Arthur lên án con gái mình. Thống đốc Ohio đương nhiệm Mike DeWine (thuộc đảng Cộng hòa và ủng hộ mạnh mẽ cho ứng viên Ramaswamy) gọi video trên là “đáng lo ngại sâu sắc, sâu sắc” và “sai hoàn toàn”, đồng thời thúc giục ông Ramaswamy gỡ xuống. Hạ nghị sĩ Ashley Hinson (đảng Cộng hòa, bang Iowa) – đang tranh cử thượng nghị sĩ – kêu gọi gỡ bỏ quảng cáo trên.

Casey Putsch, một chính trị gia Cộng hòa khá nổi tiếng ở Ohio, tuyên bố sau khi video được phát đi thì ông quyết định bỏ phiếu cho bà Acton. Đến từ một gia tộc đầy ảnh hưởng của đảng Cộng hòa, người dẫn chương trình truyền hình Meghan McCain, con gái của cố Thượng nghị sĩ John McCain, gọi quảng cáo trên là “đê tiện”. Cố vấn chiến lược Dan Hauser của Thượng nghị sĩ Mike Lee (đảng Cộng hòa, bang Utah) cũng lên án video.
Ngược lại, hậu thuẫn cho Ramaswamy, Phó tổng thống Mỹ J.D Vance tuyên bố “ghê tởm” những người thuộc đảng Cộng hòa lên án video trên.
ỨNG VIÊN CỘNG HÒA TÌM CÁCH “THOÁT TRUMP”
Khi kết quả các cuộc khảo sát người dân không hài lòng với chính sách của đương kim chủ nhân Nhà Trắng, nên nhiều ứng viên phía Cộng hòa tìm cách thể hiện sự tách biệt về chính sách đối với đương kim Tổng thống Donald Trump.
Từ tháng 9, nhiều chính trị gia đảng Cộng hòa từng ủng hộ ông Trump trong cuộc chiến Iran cũng đã “quay xe” kêu gọi lập tức dừng cuộc chiến này. Hạ nghị sĩ Ashley Hinson (bang Iowa) – thuộc đảng Cộng hòa – đang tái tranh cử vị trí hiện tại, đề nghị ngừng cuộc chiến Iran “ngay lập tức” vì “cảm thấy rất thất vọng” khi chi phí cho cuộc xung đột này không ngừng gia tăng. Tương tự, cựu Hạ nghị sĩ Mike Rogers, ứng cử viên Cộng hòa trong cuộc đua vào Thượng viện Mỹ đại diện cho bang Michigan, nhấn mạnh “cần phải kết thúc” cuộc chiến Iran vì “các gia đình tại Michigan không thể chờ đợi thêm được nữa”. Khi Washington tấn công Tehran hồi tháng 2, ông Rogers từng là người dành sự ủng hộ khá sớm cho Nhà Trắng. Hay chính trị gia Cộng hòa như ông Brinker Harding (đang tranh cử Hạ nghị sĩ Mỹ đại diện cho bang Nebraska) và ông Jon Husted (đang chạy đua giữ vị trí Thượng nghị sĩ đại diện bang Ohio) cũng đều đã đưa ra lời kêu gọi tương tự.

Không chỉ là cuộc chiến Iran, ứng viên Mike Rogers – người gần đây được Tổng thống Trump công khai ra sức ủng hội – lên tiếng phản đối cả việc Nhà Trắng tăng thuế nhằm vào Canada. Trong một cuộc vận động tranh cử hồi đầu tháng này, ông Rogers tuyên bố: “Ở bang Michigan, chúng tôi không xem Canada là kẻ thù”.
Để hỗ trợ đồng minh, cuối tháng 10, Tổng thống Trump ký sắc lệnh gỡ bỏ mức thuế 50% đối với một số sản phẩm nông nghiệp và lâm nghiệp của Canada. Nhưng Tổng thống Trump cũng bổ sung một số sản phẩm của Canada vào danh sách chịu thuế quan 50% để bù lại việc giảm thuế quan được áp dụng theo sắc lệnh của ông.
Sắc lệnh mới có hiệu lực từ ngày 30.10, tức là đúng 4 ngày trước bầu cử giữa kỳ. Động thái này được cho là nhằm giải quyết khó khăn cho Thượng nghị sĩ Susan Collins đại diện bang Maine và ứng viên Rogers ở bang Michigan. Maine và Michigan đều sát biên giới và có quan hệ kinh tế mật thiết với Canada. Những mặt hàng ông Trump dỡ bỏ thuế là để hỗ trợ cho 2 bang này.
ĐẢNG DÂN CHỦ CÓ DỄ THẮNG ?
Đảng Dân chủ gần như chắc thắng trong việc kiểm soát Hạ viện, nhưng Thượng viện thì khác. Dù có nhiều bức xúc đối với chính sách của Tổng thống Trump, nhưng không dễ để các cử tri ủng hộ Cộng hòa lâu năm “quay xe” bỏ phiếu cho ứng viên Dân chủ vào Thượng viện bởi họ lo ngại phe đối thủ kiểm soát cả lưỡng viện Quốc hội Mỹ, nhất là cử tri tại các bang rường cột của đảng Cộng hòa.
Tuy nhiên, do bất bình với tình hình kinh tế bắt nguồn từ chính sách của Nhà Trắng, các cử tri trung thành với Cộng hòa có thể chọn giải pháp không đi bỏ phiếu. Phân tích mới đây, bà Amy Walter (nhà bình luận chính trị nổi tiếng của Mỹ) và ông Liam Donovan (từng là chiến lược gia của đảng Cộng hòa trong 2 thập niên) cho rằng nếu kịch bản vừa nêu diễn ra, dù không bị cử tri trung thành “quay xe” thì đảng Cộng hòa vẫn thiệt hại nặng về phiếu bầu. Trong khi đó, khả năng rất cao là các cử tri ủng hộ Dân chủ sẽ cố gắng bỏ phiếu cho ứng viên của đảng này nhằm tìm cách thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội.

Giữa bối cảnh như vậy, hai vị chuyên gia cho rằng phe Cộng hòa đang tìm cách tạo ra những mối đe dọa nhằm “thức tỉnh” cử tri đảng này bỏ phiếu ủng hộ. Điển hình, Nhà Trắng cùng phe Cộng hòa liên tục kết nối nguồn gốc Hồi giáo của ông Abdul El-Sayed (ứng viên thượng nghị sĩ đại diện bang Michigan) với hình ảnh “thánh chiến”. Tương tự, phe Cộng hòa “gắn mác” cực tả cho nhiều ứng viên đối thủ và cho rằng những ứng viên này muốn hướng đến chủ nghĩa xã hội. Nhưng cả bà Walter lẫn ông Donovan đều cho rằng những “đe dọa” như vậy không đủ tác động đến nhiều cử tri.
Trong khi đó, dù có nhiều chỉ trích về chính quyền Tổng thống Trump, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) – đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, vẫn cảnh báo những yếu tố ba71t ngờ khi hài hước rằng đảng Dân chủ “có tài năng biến chiến thắng trong gang tấc thành thất bại”.









Để lại một bình luận